50 jaar GTI: officieel was de eerste GTI een coupé

Vijftig jaar GTI bewijst dat sportiviteit niet exclusief hoeft te zijn. Wat bij Volkswagen begon als een eigenzinnig idee groeide uit tot een maatstaf, een naam die meer zegt dan alleen die drie iconische lettertjes op de achterklep en grille. In deze serie zetten we de GTI in de spotlights. Ditmaal draait het om de Scirocco GTI — het model dat die drie letters zelfs al droeg voordat de iconische Golf GTI zijn debuut maakte.

Nog voordat de drie iconische lettertjes ‘GTI’ een wereldwijd begrip werden, had Volkswagen al een auto in huis die dat sportieve denken tastbaar maakte. Die auto heette Scirocco - genoemd naar de warme woestijnwind die vanuit Afrika over Zuid-Europa waait.

De Scirocco verscheen in 1974 als uitgesproken coupé, intern aangeduid als Typ 53 en getekend door Giorgetto Giugiaro. Opmerkelijk detail: hij arriveerde ruim twee maanden eerder bij de dealers dan de Golf. De Scirocco was lager, scherper en minder bereid tot compromissen dan de modellen eromheen. Waar de Golf vooral logisch en doordacht moest zijn, legde de Scirocco vanaf het begin een sportiever accent.

Spannendste Volkswagen van dat moment

Het ontwerp was strak en laag gehouden, zonder opsmuk. De lijnen waren helder en functioneel, bijna streng. Volkswagen vatte het zelf kernachtig samen als ‘Scirocco. Ein Sport-Coupé in Bestform’. En dat was geen holle frase. De combinatie van het Italiaans design en een modern voorwielaangedreven platform liet zien dat Volkswagen definitief een andere richting was ingeslagen dan het ingetogen, luchtgekoelde verleden. Op dat moment was de Scirocco simpelweg de spannendste Volkswagen die je kon kopen. De TS vormde de sportieve top van het gamma, met een 1,5-liter carburateurmotor met 85 pk, maar technisch bleef het nog bij carburateurs en een conventionele afstemming.

Scirocco: de eerste productie-GTI

Dat veranderde halverwege de jaren zeventig. Terwijl Volkswagen werkte aan wat later de Volkswagen Golf GTI zou worden, viel het kwartje: dit concept hoorde óók in de Scirocco. En belangrijker nog: Volkswagen handelde snel. De Scirocco GTI ging al medio 1976 in productie, terwijl de Golf GTI pas in de herfst van datzelfde jaar werd gepresenteerd. De Scirocco was er dus niet alleen eerder dan de Golf — hij was er ook eerder als GTI.

Technisch sloot de Scirocco GTI één-op-één aan bij het GTI-idee zoals Volkswagen dat ontwikkelde. De 1,6-liter viercilinder met mechanische Bosch K-Jetronic leverde 109 pk, en kwam uit Volkswagens eigen motorenfabriek in Salzgitter. Het was bovendien dezelfde basis als in de Golf GTI: dat bekende ‘recept’, maar dan in een ander pak. Rond die aandrijflijn paste Volkswagen het onderstel aan: stabilisatoren vóór en achter, geventileerde schijfremmen van 239 millimeter aan de voorzijde en een lager afgestemde ophanging. Standaard stond de GTI op 5,5Jx13 stalen velgen met 175/70 HR13-banden en een hogere snelheidsindex.

Sneller dan de Golf GTI

Het effect liet zich voelen. Dankzij zijn lagere gewicht en gunstigere lijn was de Scirocco GTI in de praktijk net iets sneller dan de Golf GTI. Dat vertaalde zich ook in cijfers: met een topsnelheid van circa 182 km/u lag hij net boven de Golf. Op papier marginaal, in scherpte en beleving des te meer — precies zoals zijn karakter dicteerde. Uiterlijk hield de Scirocco GTI zich bewust in. GTI-letters ontbraken op de neus, maar de rood omlijste grille en de grotere voorspoiler verrieden alsnog zijn plek bovenin het gamma. Vanbinnen lag de Scirocco GTI dicht tegen de Golf GTI aan, maar niet zonder eigen keuzes. Het driespaaks Spucknabe-sportstuur en de twee extra VDO-meters in de middenconsole waren bekend, maar de stoelen hadden geïntegreerde hoofdsteunen en de Schottenkaro-bekleding kreeg een andere ruit en kleurstelling dan in de Golf GTI.

De productie vond plaats bij Karmann in Osnabrück, onder de rook van Enschede. Karmann werkte al sinds de jaren dertig voor Volkswagen en groeide na de oorlog uit tot dé specialist voor carrosserieën en modellen die buiten de massaproductie vielen. In dezelfde hallen ontstonden eerder al de Volkswagen Karmann Ghia en de Kever Cabriolet, en later ook de Golf Cabriolet. De Scirocco paste naadloos in die traditie: een Volkswagen die bewust anders werd gebouwd, volgens een andere productiefilosofie. Dat die band hecht was, blijkt ook achteraf. Sinds 2009 is Volkswagen eigenaar van de Karmann-fabriek in Osnabrück.

Vernünftig faszinierend

De tweede generatie Scirocco kreeg in 1981 een uiterlijk dat Volkswagen samenvatte als ‘Der neue Scirocco. Vernünftig faszinierend.’ De Typ 53B kreeg een volledig nieuw koetswerk en werd weer gebouwd door Karmann in Osnabrück. Hoewel de Scirocco II technisch trouw bleef aan het A1-platform van de Volkswagen Golf I, stuurden de eisen dit keer nadrukkelijk op meer ruimte, meer gebruiksgemak en een lagere luchtweerstand om het verbruik te drukken. Het design kwam niet zonder slag of stoot tot stand. Giorgetto Giugiaro dacht opnieuw mee, maar zijn voorstel haalde het niet. De definitieve lijnen ontstonden in Wolfsburg, waar de designafdeling onder leiding stond van Herbert Schäfer. Het resultaat was een Scirocco met een zachter, bijna vriendelijk karakter. Scherpe vouwen maakten plaats voor afgeronde hoeken, een horizontale schouderlijn bepaalde het zijaanzicht en de carrosserie groeide zo’n twintig centimeter in lengte.

Ook in deze generatie bleef de Scirocco GTI het sportieve uithangbord. Hij deelde de 1,8-liter injectiemotor van 112 pk met de Golf GTI, maar Volkswagen zette de volgende stap opnieuw met de Scirocco. Volkswagen introduceerde hem in 1985 als eerste met een 16-kleppenmotor, nog vóór de Volkswagen Golf II GTI 16V. Met 139 pk doorbrak hij bovendien als eerste GTI de 200 km/u-grens. De Volkswagen Scirocco GTI bewees iets fundamenteels. Vijftig jaar GTI draait niet alleen om de Golf. Het draait om een idee. En opvallend vaak was het juist de Scirocco die dat idee nét iets eerder durfde te laten waaien.

Volkswagen Scirocco GTI in cijfers

Productie: 1976–1992
Motoren (Nederland):
– 1.6 viercilinder, mechanische Bosch K-Jetronic (109 pk)
– 1.8 viercilinder, injectie (112 pk)
– 1.8 viercilinder 16V, mechanische injectie (139 pk)
Gewicht: ca. 830–1.000 kg
0–100 km/u: ca. 8,8 s (1.6 GTI) / ca. 8,5 s (1.8 GTI) / ca. 7,5 s (1.8 GTI 16V)
Topsnelheid: ca. 182 km/u (1.6 GTI) / ca. 185 km/u (1.8 GTI) / ca. 208 km/u (1.8 GTI 16V)
Nieuwprijs Nederland (indicatief):
– ca. ƒ 23.000–25.000 (1.6 GTI, eind jaren ’70)
– ca. ƒ 32.000–35.000 (GTI 16V, midden jaren ’80)
Productieaantallen: ca. 504.153 Scirocco I / ca. 291.497 Scirocco II (wereldwijd)

De informatie in dit nieuwsbericht was actueel op de datum van publicatie. Wijzigingen in modellen, uitvoeringen, prijzen, technische specificaties, afbeeldingen, of andere informatie zijn te allen tijde voorbehouden. Eventueel genoemde prijzen betreffen consumentenadviesprijzen. Het staat dealers en servicepartners vrij eigen verkoopprijzen en kortingen te hanteren. Aan de inhoud van dit nieuwsbericht kunnen geen rechten worden ontleend.